1- قبل از هر اقدامی سعی کنید، ویژگی‏های رفتاری کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه را بشناسید. برای تشخیص این بیماری به طور حتم آزمایش‏های شنوایی و بینایی صورت گرفته‏اند و متخصصات توانسته‏اند با کمک والدین و مشاوران آموزشی، این کودکان را شناسایی کنند.
2- محدودیت‏ها و امکانات خود را شناسایی کنید. در کمک گرفتن از دیگران نخراسید.
3- از کودک بخواهید در صورت نیاز حتما شما را مطلع کند، این کودکان اغلب خیلی خجالتی و کناره‏گیر هستند.
4- کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه، به تکرار و یادآوری قوانین و دستورالعمل‏ها نیاز دارند تا بتوانند در فعالیتهای درسی کلاسی‏شان موفق عمل کنند.
5- سعی کنید با انگیزه، علاقه و اشتیاق، درس بدهید. کودکانی که به اختلال کمبود توجه مبتلا هستند. به کممهای خاصی برای کشف لذت یادگیری نیاز دارند.
6- مقرراتی را که انتظار دارید دانش‏آموزان رعایت کنند روی کاغذ بنویسید و به دیوار کلاس بزنید هنگامی که دانش‏اموزان بدانند آموزگار چه انتظاری از آنها دارد، بهتر عمل می‏کنند.
7- شیوه کار خود را هر چند وقت یک بار تکرار کنید، آنها را بنویسید و درباره‏شان صحبت کنید. دانش‏آموزان مبتلا به کمبود توجه نیاز دارند که بیش از یک بار آنها را بشنوند.
8- سعی کنید به طور مرتب با کودک یا دانش‏اموز کم تجه ارتباط چشمی برقرار کنید.
9- دانش آموز مبتلا به اختلال کمبود توجه را کنار میز خود ردیف اول بنشانید تا بتوانید در صورت نیاز دانش آموز به او کمک کنید.
10- هیچ گاه دانش‏آموز، کودک یا نوجوان مبتلا به کم توجهی را سرزنش و مسخره نکنید. تذکر دادن، یادآوری قوانین و اعمال محدودیت برای او کافی است.
11- به دانش‏امموز کمک کنید برای بعد از زمان مدرسه خود نیز برنامه‏ای مناسب تنظیم کند.
12- سعی کنید بر کیفیت تمرینات خانگی دانش‏آموزان بیفزایید، نه بر کمیت آنها
13- برای دانش‏آموزانی که مبتلا به اختلال کمبود توجه هستند، تکالیف سنگین و دشوار را به تکالیف سبک و آسان تبدیل کنید.
14- داشتن روحیه‏ای شاد، سرزنده با نشاط را سرلوحه ارتباط با فرزندان و دانش‏آموزان خود قرار دهید.
15- در جست و جوی یافتن کم ترین موفقیت و پیشرفتت کودکان مبتلا به کمبود توجه باشید.
16- قبل از شروع هر کار و فعالیتی در کلاس، ابتدا کمی درباره آن صحبت کنید تا بتوانید حواس دانش‏آموزان را بر آن تمرکز ساید.
17- روشها، راهکارها، نمودارها و جداول را ساده‏سازی کنید، برای آموزش مفاهیم از رنگها، شکلها و طرحهای گوناگون استفاده کنید. آنها از این طریق بهتر مطالب را به خاطر می‏سپارند و هنگام یادآوری مجدد، راحت‏تر به یاد می‏آورند.
18- خواسته‏ها و انتقادات خود را واضح و روشن برای دانش‏آموزان شرح دهید.
19- به عنوان رفع خستگی در کلاس، می‏توانید بازیهای گروهی انجام دهید. این کار موجب تقویت انگیزه کودکان مبتلا به کمبود توجه می‏شود.
20- ورزش موجب افزایش انرژی می‏شود و قدرت توجه و تمرکز کودک را بالا می‏برد. از این رو می‏توان کودکان مبتلا به کمبود توجه را تشویق کرد تا زمان بیشتری به بازی و ورزش بپرداز.

ب- چگونگی برقراری ارتباط با دانش‏آموز بیش فعال

1- دانش‏آموز بیش فعال، اغلب در سر کلاس ناآرام و بی‎قرار است. بهترین روش مکان یابی برای این دانش‏آموزان این است که معلم، او را در ردیف اول و جلوی میز خودش جای دهد تا بتواند توجه بیشتری به او نشان دهد.
2- معلم می‏تواند دفترچه‏ای برای ارتباط با والدین دانش‏آموزان بیش فعال تهیه کند واز اوالدین او بخواهد گزارشی از فعالیتهای روزانه فرزندانشان بنویسند و او را در جریان روند تغییرات رفتاری کودکان بگذارند.
3- معلم باید رفتار مثبت و توام با آرامش کودک را تقویت کند.
4- معلم باید از برچسب زدن مانند (وروجک، مزاحم، سر به هوا و ...) به کودک بیش فعال به شدت بپرهیزد.
5- معلم باید دانش‏آموز بیش فعال را تشویق کند کاری را که شروع کرده است به انتها برساند.
6- معلم می‏تواند به دانش‏آموز بیش فعال اجازه دهد زمانی که واقعا احساس می‏کند باید حرکت کند. برای مدتی از کلاس بیرون رود و قدم بزند.
7- تشویق کودک به نظرم پذیری و مرتب بودن می‎‏تواند از حرکات اضافی کودک و بی‏قراری‏های او بکاهد.
8- مطالب مهم هر صفحه را به صورت یکی دو جمله خصاله کند.
9- نکات مهم درس را یادداشت کند.
10- دانش‏آموزان بیش فعال از انرژی زیادی برخورداند، از این رو آموزگار می‏تواند از کمکهای جانبی آنان برای پخش کردن ورقه‏های بچه‏ها، جمع کردن یادداشت‏های آنان و ... استفاده کند.
11- برای افزایش توجه و بالا بردن آستانه توجه کودکان بیش فعال می‏توان مطالب و موضوعات درسی را برای آنها بسیار کوتاه و مختصر بیان کرد.
معلمین معمولا این کودکان را بازیگوش نامیده و معتقدند که نظم کلاس را به هم می‏زنند در حالی که این کودکان تحمل یک ساعت یا یک ساعت و نیم سر کلاس نشستن را به طور مداوم ندارند. لذا پس از شناخت مشکل این کودکان باید به آنها اجازده داده شود که هر پانزده الی 30 دقیقه یک بار به مدت چند دقیقه از کلاس خارج شوند.
از مشکلات دیگر این کودکان در مدارس عدم توجه و تمرکز است و به نظر می‏رسد کودک به صحبت‏های معلمش گوش نمی‏کند که معلمین تحت عنوان حواس پرتی و بی‏دقتی از آن نام می‏برند، اما یک معلم با تجربه و با شناخت و درک کافی از این اختلال می‏تواند به این دانش‏آموزان کمک شایانی بنمایند.
حتی در موارد شدید این اختلال گاه ضروری است که برخی امتحانات مانند دیکته از آنها به صورت انفرادی به عمل آید و یا قبل از دادن برگه امتحانی، معلم از دانش‏آموز بخواهد یک دوره دیگر جوابهایش را مرور نماید.
این کودکان معمولا به علت شوخی و برهم زدن نظم کلاس، زیاد از کلاس اخراج می‏شوند و نمره انضباط خوبی ندارند و اغلب اوقات توسط اولیای مدارس سرزنش می‏شوند.
تجربیات مربوط به شکست‏های پی در پی در فعالیتها، تنبهات بدنی، سرزنش و تحقیر همگی موجب کاهش حس اعتماد به نفس و احترام به خود در این کودکان می‏گردد که همه زمینه‏ساز بروز افسردگی در تعدادی از این کودکان و نوجوانان می‏گردد.
در مورد این کودکان آنچه کهک مهم است نحوه برخورد معلم با این کودکانست و در حقیقت کلید اصلی موفقیت و یا عدم موفقیت ان دانش‏آموزان در امر تحصیل است و روش تدریسی که معملان به کار می‏برند باید در آن، میزان عیب‏جویی و انتقاد از این دانش‏آموزان را تا حد امکان کاهش دهد. میزان توجهشان به این کودکان باید مناسب بوده و کم زیاد نشود، باید همکاری مداوم و لازم در برنامه اصلاحی کلاس داشته باشند.
به نظر می‏رسد اقتصاد «ژتونی» قوی‏ترین، فوری‏ترین و اختصاصی‏ترین روش درماین برای معلمان است. در این روش پس از مشخص کردن رفتار هدف در کودک نوع تقویت را هم مشخص می‏کنند و پس از آن معلم در مقابل رفتار هدف بلافاصله ژتون را ارائه دهد. در این جال ازم است فهرست پاداشها به کمک خود کودک و بنا به توجهات او اولویت بندی شود. دومین روش درمانی این دانش‏آموزان توس معلمان قرارداد وابستگی است. در واقع این تکنیک رفتار مطلوب و پیامد وابسته به عملکرد به صورت کلامی تصریح می‏شود و به امضای طرفین قرارداد (معلم - دانش آموز بیش فعال) می‏رسد (در قبال انجام تکالیف مورد نظر پاداش رفتن به پارک و یا بازی با کامپیوتر و غیره، در صورت عدم اجرا، حذف آنهاست) در اجرای این تکلیف باید سعی شود که تکالیف متناسب با تقویت‏کننده‏ها باشد و تقویت‏کننده‏ها به تاخیر نیافتند و پاداش تکراری نباشد. حدود 60 - 70 درصد کودکان بیش فعال دچار لجبازی و پرخاشگری هستند که اگر این اختلال درمان نشود لجبازی و پرخاشگری روز به روز بیشتر می‏شود و تا به حدی می‏‎رسند که در دوران نوجوانی به شخصی بی‏توجه به قوانی اجتماعی در نهایت بزهکار می‏شوند.

بخش نمونه دیگر از کتاب کودکان بیش فعال - کودکان پرتحرک

1- «بیش فعالی» شایعترین اختلال جاری و دیرینه روان پزشکی کودکان است و در پسران دو تا سه برابر بیشتر از دختران می‏باشد.
2- بیشتر وقتها «بیش فعالی» تا سن جوانی و بزرگسالی تداوم می‏یابد. چنانچه کمبود توجه / بیش فعالی کودک درمان نگردد به احتمال زیاد مشکلاتی را در مدرسه در پی دارد و به احتمال بیشتر برای همکالاسن او که مشکل «بیش فعالی» ندارند سبب به وجود آمدن مسائل رفتاری که می‏توان آنها را در معرض خطر رفتاری و کرداری قرار دهد، خواهد شد. خطر برای خود بیمار و جامعه، و به این ترتیب، در نهایت از دید قانون.
3- «بیش‏فعالی» کشف جدید نیست و استفاده از دارو برای درمان «بیش‏فعالی» نیز کار تازه‏ای نمی‏باشد.
4- این احتمال وجود دارد که «بیش‏فعال» به گونه ژنتیکی انتقال یابد بدین معنی که می‏تواند به گونه‏ای اختلال ارثی باشد.
چگونگی دقیق آن که چه روی می‏دهد شناخته نشده ولی می‏تواند به عنوان یک عملکرد متفاوت ساختاری یا شیمیایی در مغز باشد.
5- «بیش‏فعالی» اغلب همراه با دیگر اختلالات روی می‏دهد. رایج‏ترین آنها اختلال یادگیری و اختلال رفتاری است مانند «اختلال نافرمانی تقابلی» و «اختلال سلوک»
6- به دو علت تشخیص و درمان هر چه سریعتر «بیش‏فعالی» مهم است. نخست درمان به کسی که اکنون در سن کودکی است کمک می‏کند. چنان که کودک دروس خود را هر چه آسانتر در مدرسه فرا گیرد. به او کمک می‏شود تا از ناراحتی و اضطراب و فشارهای روحی ناشی از مشکلات آموزشی دور بوده و از مورد تنفر بودن دیگر کودکان و درگیری با پد رو مادر درامان باشد. دوم درمان زودتر می‏تواند خطر مسئله رفتاری «بیش فعالی» کودکان را که به احتمال زیاد، تا دوران بزرگسالی تداوم می‏یابد کاهش دهد.
7- تشخیص «بیش‏فعالی» در کودکان بر اساس سابقه دقیق مادر و پدر یا دیگر افرادی که در پرورش کودک سهیم هستند، گفتگو با آموزگاران و دیگرانی که با کودک سر و کار دارند و مقیاس‏های سنجش (که در توصیف وجود و شدت نشانه‏ها به کار می‏رود) صورت می‏گیرد. تشخیص «بیش‏فعالی» در بزرگسالان بر پایه گفته‏های خود فرد و کسی که به شخص بزرگسال نزدیک است - همسر یا دوست باشند.
8- هیچ گونه آزمایش ویژه روانشناسی یا آزمایشگاهی برای تعیین این که کودکی «بیش‏فعالی» دارد یا نه وجود ندارد. و تشخیص در گفتگو با بیمار، پدر و مادر و مقیاس‏های سنجش صورت می‏گیرد. گرچه آزمایش ویژه روانشناسی آزمایشگاهی نمی‏تواند تشخیص دهنده «بیش‏فعالی» باشد اما تست‏هایی به منظور تشخیص اختلال یادگیری وجود دارد. تست بهره هوش و انجام تستهایی در خواندن، هجمی کردن و محاسبه کردن.
9- در بسیاری مارد دارو می‏تواند مسائل زیادی از «بیش‏فعالی» را در کودکان، جوانان و بزرگسالان کاهش داده و در بعضی مواقع از بین ببرد. درمان با درو می‏تواند در 70 درصد کودکان در سنین مدرسه‏ای و حداقل 60 درصد بزرگسالان دارای «بیش‏فعالی» نتیجه‏ای بسیار سودمند داشته باشد. نکته مهم در مورد داروهای مصرفی برای درمان «بیش‏فعالی» این است که مصرف آنها در دز تجویز شده برای بیماری «بیش‏فعالی» اعتیادآور نیستند. نکته مهم دیگر این است که حتی اگر درمان شفابخش هم نباشد، از نشانه‏های «بیش‏فعالی» می‏کاهد. در پزشکی چنین مواردی غیرمعمول نیست. به عنوان مثال، انسولیت بیماری‏های قند را شفا نمی‏بخشد اما می‏تواند مبتلایان به بیماری قند را قاد به سوخت و ساز هیدرو کربونها نماید، همچنین داروهای ضد تشنج بیماری صرع را درمان نمی‏کنند. اما از حملات صراع جلوگیری می‏نماید.
10- درمان روانپزشکی «بیش فعالی» می‏تواند هم برای کودکان و هم بزرگسالان کمک زیادی باشد تغییرات در برنامه‏های تربیتی کودک می‏تواند پدران و مادرانی را که با کودک مبتلا به «بیش‏فعالی» سر و کار دارند یاری دهد.
11- در بزرگسالی دارو موثر است و بررسی‏ها نشان داده‏اند که درمانهایی مانند زوج درمانی و درمان از طریق آموزش روان‏شناختی می‏توانند یاری دهنده باشند. گونه‏های دیگر درمان (مانند گروه درمانی) مورد ارزیابی قرار گرفته‏اند.

فهرست کتاب کودکان بیش فعال - پرتحرک

• مقدمه
• تعریف
• نکات مهمی که می‏توان در مورد «بیش‏فعالی» بیان نمود
• شیوع
• ویژگی‏های بالینی
• کودکان دارای این اختلال دارای مشکلات بالینی هستند
  
  • 1- بی‏توجهی
  • 2- بیش‏فعالی
  • 3- تکانشگری یا برانگیختگی
• اختلالاتی که معمولا با بیش‏فعال یکودکان توام است
  
  • 1- ناتوانی‏هایی یادگیری
    • الف) ناتوانی در زبان نوشتاری
    • ب) ناتوانایی‏های خاص در ریاضیات
    • پ) ناتوانی در خواندن یا نارساخوانی
  • 2- مشکلات اجتماعی و طرد شدن توسط همسالان
  • 3) مشکل‏های هیجانی
  • 4) مشکل‏های حرکتی
  • 5) نارسایی‏های شناختی
• نوجوانی
• دانش‏آموزان با اختلال «بیش‏فعالی»

تصویر روی جلد کتاب کودکان بیش فعال-پرتحرک: بیش فعال, خرید اینترنتی کتاب کودکان بیش فعال, خرید اینترنتی کودکان بیش فعال, پرتحرک, کتاب کودکان بیش فعال, کودک شلوغ, کودکان پرتحرک

• مهمترین روش جهت کاستن مشکلات کودکان مبتلا به «بیش‏فعالی»
  • الف- شناخت ویژگی‏های کم توجهی در دانش‏آموزان مبتلا به کم توجهی
  • ب) چگونگی برقراری ارتباط با دانش‏آموز بیش فعال
• علل اختلالی «بیش فعالی»
  
  • 1- عوامل ژنتیکی
  • 2- عوامل عصبی و شیمیایی
  • 3- خانواده و رفتار والدین
  • 4- علل روانشناختی
  • 5- تاثیر مواد سمی
  • 6- عوامل مربوط به تغذیه
• تشخیص کودکان مبتلا به «بیش فعالی» از کودکان با اختلالهای دیگر
• تشخیص کودکان بیش فعال از کودکان تیزهوش
• چگونه والدین و معلمین حالت صحیح را تشخیص دهند؟
• رفتارهای مربوط به «بیش‏فعالی»
• رفتارهای مربوط به «تیزهوشان»
• کسانی که می‏توانند این اختلال را در کودک تشخیص دهند
  
  • 1- والدین
  • 2- معلمان
  • 3- پزشکان
• راه‏های دیگر تشخیص
• تشخیص
• ارزیابی کودک مبتلا به اختلال «بیش‏فعالی»
  
  • مقیاس درجه‏بندی اختلال «بیش‏فعالی»، نسخه چهارم - مدرسه
  • 2- مقایس موقعیت‏های مربوط به خانه (HSQ-R) و پرسش‏نامه موفقیت در مدرسه - بازنگری شده (SSQ-R)
  • 3- مقایس درجه‏بندی وندریوتا
  • 4- مقیاس درجه‏بندی کانرز برای والدین
• مقیاس درجه‏بندی کانزر برای معلمان
  
  • شکل 1. مقیاس درجه‏بندی کانزر برای والدین
  • شکل 2. مقیاس درجه‏بندی کانرز برای معلمان
  • شکل 3. مقایس سنجش وندریوتا
• درمان کودکان مبتلا به «بیش‏فعالی»
  
  • الف - درمان دارویی
    • تاثیر دارو
    • تاثیر دارو بر پیشرفت تحصیلی و عملکرد شناختی
    • تاثیر دارو بر روابط خانوادگی و عملکرد اجتماعی
  • عوارض جانبی
    
    • ب) رفتاردرمانی
      • 1- شکل دهی
      • 2- الگودهی
      • 3- محروم کردن
      • 4- تقویت کننده مثبت و منفی
      • 5- تقویت کننده مثبت
      • 2- تقویت کننده منفی
      • 1- بنراهم تقویتی پیوسته یا پیاپی (CRS)
    • 2- برنامه تقویتی فاصله‏ای ثابت (FI)
    • 3- برنامه تقویتی فاصله‏ای متغییر (VI)
    • 4- برنامه تقویتی نسبی ثابت FR
    • 5-برنامه تقویتی نسبی (VR)
    • پیمان وابستگی
    • ج) درمانهای روان شناختی
      
      • الف) مدیریت رفتار
      • ب) آموزش مهارتهای اجتماعی
      • پ) مشاوره
• درمان نوجوانان مبتلا به اختلال «بیش فعالی»
• نقش والدین در درمان
• نقش والدین در یادگیری کودکان مبتلا به اختلال «بیش فعالی»
• چند مورد از کمکهای والدین به یادگیری کودکان مبتلا
• منابع و ماخذ